Araştırma Makalesi    |    Açık Erişim
UFÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 2026, Clt. 2(4) 161-176

Bu Kimin Bedeni? Tıbbi Bilginin Cinsiyetlendirilmiş Anatomisi

Nisa Beril Bora

ss. 161 - 176   |  DOI: https://doi.org/10.29329/ufusobed.2026.1465.7

Yayın Tarihi: Temmuz 07, 2026  |   Görüntüleme Sayısı: 0/0   |   İndirilme Sayısı: 0/0


Özet

Modern tıbbın gelişimine rağmen, sağlık bilgi üretimi ve klinik uygulamalar hâlâ belirgin bir ataerkil yapılanma içinde işlemeye devam etmektedir. Kadın bedeni ve kadın sağlığına ilişkin karar alma süreçlerinin büyük ölçüde erkek aktörler tarafından belirlenmesi, hem tarihsel hem de güncel örneklerle görünür hâle gelmektedir. Türkiye’de bir erkek milletvekilinin sezaryen doğumu “normal doğum kategorisine girmeyen bir müdahale” olarak nitelendirmesi ve bir futbol müsabakası sırasında erkek taraftarların “normal doğum normal olandır” ibareli pankartlar taşımaları, tıbbî bilgi üretiminin nasıl toplumsal cinsiyet normlarıyla iç içe geçtiğini açıkça göstermektedir. Bu tür olaylarda kamu otoritesi ve toplumsal aktörlerin sessizliği ise, modern tıbbın ve sağlık politikalarının kadın bedenini hâlâ normatif ve patriyarkal bir çerçevede tanımladığını bir kez daha gözler önüne sermektedir. Bu makale, tam da bu çerçevede, günümüzde hâlâ etkisini sürdüren ataerkil tıp pratiklerini feminist biyoetik perspektifinden ele almayı amaçlamaktadır. İlk olarak, Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) 2024 yılında hormon tedavisinde kullanılan ilaçlardan “black box” uyarısını kaldırması, menopoz sonrası kadın sağlığı açısından önemli bir dönüm noktası yaratmıştır. Bu karar, tarihsel olarak kadınların bedenine yönelik aşırı temkinli ve çoğu zaman bilimsel temeli zayıf olan risk söylemlerinin yeniden değerlenlendiril mesini gerektirmektedir İkinci olarak, jinekolojinin kurucu figürlerinden biri olarak sunulan J. Marion Sims’in siyah kadın köleler üzerinde rızaları olmaksızın gerçekleştirdiği deneylerle geliştirdiği ördek başlı spekulumun tarihsel mirası tartışılacaktır. Sims’in mirası yalnızca etik dışı deneysel uygulamalarla değil, aynı zamanda modern jinekolojinin temellerine kazınmış olan ırksal ve patriyarkal önyargılarla da ilişkilidir. Bu bağlamda, Hollandalı iki kadın mühendis (Ariadna Izcara Gual ve Tamara Hoveling) tarafından geliştirilen “Lillum” adlı yeni jinekolojik muayene cihazı, hem ergonomik yapısıyla hem de kadın bedeninin biyolojik ve duygusal ihtiyaçlarına duyarlı tasarımıyla, erkek merkezli tıbbî araç üretimine alternatif bir yaklaşım sunmaktadır. Kadınların yaklaşık %35’inin jinekolojik muayeneden korktuğu düşünüldüğünde, Lillum’un ortaya çıkışı yalnızca teknolojik bir yenilik değil, aynı zamanda feminist biyotasarımın bir örneği olarak değerlendirilmelidir. Genel olarak ele alındığında, modern tıpta kadın bedenine ilişkin bilgi üretim süreçlerinin erkek odaklı olması, hem bilimsel nesnelliğin sınırlarını hem de tıp etiğinin tarafsızlık iddiasını sorgulamayı zorunlu kılmaktadır. Feminist biyoetik, bu çerçevede yalnızca eleştirel bir perspektif sunmakla kalmayıp, tıbbî uygulamaların, araçların ve etik standartların yeniden inşasına yönelik cesur ve dönüştürücü bir bilgi üretimi alanı olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar kelimeler: feminist biyoetik, ataerkil tıp, spekulum/lillum, fda hormon tedavisi, kadın sağlığı, black box


Bu makaleye nasıl atıf yapılır

APA 7th edition
Bora, N.B. (2026). Bu Kimin Bedeni? Tıbbi Bilginin Cinsiyetlendirilmiş Anatomisi. UFÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 2(4), 161-176. https://doi.org/10.29329/ufusobed.2026.1465.7

Harvard
Bora, N. (2026). Bu Kimin Bedeni? Tıbbi Bilginin Cinsiyetlendirilmiş Anatomisi. UFÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 2(4), pp. 161-176.

Chicago 16th edition
Bora, Nisa Beril (2026). "Bu Kimin Bedeni? Tıbbi Bilginin Cinsiyetlendirilmiş Anatomisi". UFÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 2 (4):161-176. https://doi.org/10.29329/ufusobed.2026.1465.7

Kaynakça

    Bora, A. (2005). Kadınların sınıfı: Ücretli ev emeği ve kadın öznelliğinin inşası. İletişim Yayıncılık.

    Bordo, S. (1993). Unbearable weight: Feminism, Western culture, and the body. University of California Press.

    Büken, N. Ö. (2007). Kadınların klinik araştırmalara katılımında etik tartışmalar. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 16(2), 12–15.